مناطق مرزى از تاخت‌وتاز تركمنها كه با ابهت كثرت جمعيت ايشان و پيشرفت پيوسته آنها ، به اين مردم كه در اصل راه و رسم كاروانى داشته‌اند آموخته است كه تعالى آنها را با حس توأم تسليم و احترام بنگرند . بعضىها مىپندارند كه پيش‌آمد تغيير ، خوش‌تأثير خواهد بود و اكثريت هم آن را اجتناب‌ناپذير مىشمارند . همدردى نفراتى محدود با كمك بىحالى افرادى كثير گروه مخالفان را بىسلاح خواهد كرد و راه را براى پيروزى سهل و آسان هموار خواهد ساخت . اگر از روى كنجكاوى استفسار شود كه آيا قضيهء دين تأثيرى ندارد و امكان جهاد با اجانب در ميان نيست جواب اين خواهد بود كه دولت روس تا تمام احتمالات را در نظر نگيرد اقدامى نخواهد كرد . عمال مذهبى در مشهد نفوذ بسيار دارند و ترديدى نيست كه در فكر و كار مردم تأثير مىنمايند . بيم از هرگونه تجاوز نسبت به آستانهء مقدس و يا موقوفات حضرت و يا نسبت به مزايا و ناروائىهائى كه آن محيط را فراگرفته است حتما انگيزهء سخت‌ترين حس خصومت خواهد شد . اما دولت روس همواره شكيبائى سرشار نسبت به رفتار مذهبى و خرافات‌دوستى اتباع مسلمين خويش نشان داده است و اين‌گونه سوءظن‌ها با آسانى برطرف‌شدنى است . بدبختانه ملاها و مجتهدين مانند اكثريت هموطنان خود به پول و مال تعلق خاطر بسيار دارند و به همين دليل هم بود كه هنگامى كه خان كهنسال قوچان به من اظهار داشت كه تمام افراد خراسانى براى حفظ مشهد جنگ و جان‌نثارى خواهند كرد حرفش را باور نداشتم . نظر من اين است كه اگر مشهد سرنوشت سقوط داشته باشد بدون ضرب شستى خواهد افتاد و تعويض زمامدار خراسان بدون خونريزى پيش خواهد آمد . احساسات نسبت به انگلستان - وقتى كه من چنين نفوذ سرشارى را به روسها نسبت مىدهم به اندازهء سر سوزنى اين مزيت را مختص ايشان نمىشمارم . اگر انگليس‌ها در وضع و حالى بودند كه مىتوانستند فشارى وارد سازند و يا